Định nghĩa

1. Động từ:
   • Béo ra một cách quá đáng, tăng cân nhanh và nhiều một cách không lành mạnh: "phát phì" diễn tả sự tăng cân đột ngột, vượt mức bình thường, thường mang hàm ý tiêu cực về sức khỏe hoặc ngoại hình.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:
  • Sau kỳ nghỉ Tết dài ngày, anh ấy đã phát phì lên trông thấy. (Sau kỳ nghỉ Tết dài ngày, anh ấy đã béo ra một cách rõ rệt.)
  • Chó nhà tôi được cho ăn quá nhiều nên đang có nguy cơ phát phì. (Con chó nhà tôi được cho ăn quá nhiều nên đang có nguy cơ trở nên quá béo.)
  • Cô ấy lo lắng vì chỉ sau một tháng, cô đã phát phì mất mấy cân. (Cô ấy lo lắng vì chỉ sau một tháng, cô đã béo lên mất vài cân.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "phát phì lên": thường đi kèm với từ "lên" để nhấn mạnh sự thay đổi, tăng lên về cân nặng.

  • Ăn uống vô độ sẽ khiến bạn phát phì lên nhanh chóng. (Ăn uống vô độ sẽ khiến bạn béo lên nhanh chóng.)

• Có thể dùng với nghĩa bóng, ví dụ như "phát phì vì lợi nhuận": mô tả sự gia tăng quá mức, phình to một cách không lành mạnh (thường dùng trong kinh tế).

  • Công ty đó đang phát phì nhờ những khoản đầu tư rủi ro. (Công ty đó đang phình to lên một cách không lành mạnh nhờ những khoản đầu tư rủi ro.)

Biến thể và từ gần giống

• Phì ra (động từ): béo ra, nở ra (có thể dùng cho người hoặc vật). Từ này nhẹ hơn và ít mang sắc thái tiêu cực mạnh như "phát phì".

  • Mặt anh ấy phì ra vì bị sưng. (Mặt anh ấy nở ra vì bị sưng.)

• Béo phì (tính từ): trạng thái đã quá béo, thừa cân nghiêm trọng (thường dùng trong y học).

  • Trẻ em béo phì có nguy cơ cao mắc các bệnh tim mạch. (Trẻ em trong tình trạng béo phì có nguy cơ cao mắc các bệnh tim mạch.)

Từ đồng nghĩa

• Béo ú lên: béo ra trông thấy, thường dùng với sắc thái thân mật hoặc hài hước.
• Tăng cân vùn vụt: tăng cân rất nhanh.

Từ trái nghĩa

• Sút cân: giảm cân.
• Gầy đi: trở nên gầy hơn.
• Teo tóp đi: gầy đi một cách đáng thương.

Lưu ý sử dụng

• "Phát phì" là một từ mang sắc thái khá mạnh, thường diễn tả sự tăng cân không mong muốn và tiêu cực. Nên thận trọng khi sử dụng để miêu tả người khác vì có thể bị coi là thiếu tế nhị.
• Từ này thường được dùng trong văn nói hoặc văn viết mang tính miêu tả, ít dùng trong ngữ cảnh trang trọng. Trong các văn bản y khoa hoặc học thuật, "béo phì" hoặc "thừa cân" thường được ưa dùng hơn.

1. Béo ra một cách quá đáng.